గాంధీ జయంతి ప్రత్యేకం: బాల్యం నుంచి స్వాతంత్ర్య పోరాటం వరకు మహాత్ముడి జీవన ప్రయాణం..
అక్టోబర్ 2.. గాంధీ జయంతి. భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించిన మహాత్మా గాంధీని స్మరించుకునే రోజు. సత్యం, అహింస, సత్యాగ్రహం వంటి సిద్ధాంతాలతో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందిన గాంధీజీ జీవితం.. ఒక వ్యక్తి సాధారణ కుటుంబంలో పుట్టి, ఎన్నో అనుభవాలు ఎదుర్కొని, చివరకు కోట్లాది మంది ప్రజలకు నాయకత్వం వహించిన స్ఫూర్తిదాయక ప్రయాణం.
పోర్‌బందర్‌లో ప్రారంభమైన బాల్యం...
మోహన్‌దాస్ కరంచంద్ గాంధీ 1869 అక్టోబర్ 2న అప్పటి కాఠియావార్ ప్రాంతంలోని పోర్‌బందర్‌లో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి కరంచంద్ గాంధీ.. పోర్‌బందర్ సంస్థానానికి దివాన్‌గా పనిచేశారు. తల్లి పుత్లీబాయి ఆధ్యాత్మికత, భక్తి భావాలు కలిగిన మహిళ.
గాంధీజీ బాల్యంలోనే తల్లి ప్రభావం ఆయన వ్యక్తిత్వంపై బలంగా పడింది. నిజాయితీ, నియమ నిష్ఠ, ఆధ్యాత్మికత వంటి విలువలు కుటుంబ వాతావరణంలోనే ఆయనకు పరిచయమయ్యాయి.
1876లో కుటుంబం రాజ్‌కోట్‌కు మారింది. అక్కడ ఆయన ప్రాథమిక, ఉన్నత పాఠశాల విద్యను కొనసాగించారు. చిన్నతనంలో శ్రవణ కుమారుడు, రాజా హరిశ్చంద్రుడు వంటి కథలు, నాటకాల ప్రభావం తనపై పడిందని గాంధీజీ తన జీవితచరిత్రలో పేర్కొన్నారు. ముఖ్యంగా హరిశ్చంద్రుడి సత్యనిష్ఠ ఆయనను ప్రభావితం చేసింది.
చిన్న వయసులోనే వివాహం
ఆ కాలంలోని సామాజిక పరిస్థితుల ప్రకారం గాంధీజీ చిన్న వయసులోనే కస్తూర్బాతో వివాహం చేసుకున్నారు. 1883లో వారి వివాహం జరిగింది.
1885లో గాంధీజీ తండ్రి కరంచంద్ గాంధీ మరణించారు. అనంతరం ఆయన జీవితంలో తల్లి పుత్లీబాయి ప్రభావం మరింత ముఖ్యంగా నిలిచింది.
చదువులో సాధారణ విద్యార్థి.. కానీ లక్ష్యం మాత్రం పెద్దది
1887లో గాంధీజీ మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. అనంతరం భావ్‌నగర్‌లోని సామల్దాస్ కాలేజీలో చేరారు. అయితే అక్కడ చదువు కొనసాగించడం ఆయనకు కష్టంగా అనిపించడంతో కొంతకాలానికే చదువు మానేశారు.
విదేశాలకు వెళ్లి న్యాయ విద్య అభ్యసించాలనే నిర్ణయం తీసుకుని 1888 సెప్టెంబర్ 4న ఇంగ్లాండ్‌కు బయలుదేరారు. లండన్‌లోని ఇన్నర్ టెంపుల్లో న్యాయ విద్య అభ్యసించారు. 1891లో బార్‌కు పిలవబడి భారత్‌కు తిరిగి వచ్చి న్యాయవాదిగా తన వృత్తిని ప్రారంభించారు.
దక్షిణాఫ్రికా..గాంధీజీ జీవితాన్ని మార్చిన మలుపు..
1893లో ఒక భారతీయ సంస్థ తరఫున న్యాయ కేసు కోసం గాంధీజీ దక్షిణాఫ్రికాకు వెళ్లారు.
అక్కడ ఆయన జాతి వివక్షను ప్రత్యక్షంగా ఎదుర్కొన్నారు. పీటర్‌మారిట్జ్‌బర్గ్ రైల్వే స్టేషన్‌లో ఫస్ట్ క్లాస్ టికెట్ ఉన్నప్పటికీ ఆయనను రైలు నుంచి బలవంతంగా దింపేశారు. ఈ ఘటన ఆయన జీవితంలో కీలక మలుపుగా మారింది.
దక్షిణాఫ్రికాలో భారతీయులపై వివక్షకు వ్యతిరేకంగా ఆయన పోరాటం ప్రారంభించారు. 1894లో నాటల్ ఇండియన్ కాంగ్రెస్ను ఏర్పాటు చేశారు. తరువాత సత్యాగ్రహం, అహింసాత్మక నిరసన వంటి విధానాలు అక్కడి పోరాటాల్లో రూపుదిద్దుకున్నాయి.
దక్షిణాఫ్రికాలో అనేక నిరసనలు, అరెస్టులు, జైలు శిక్షలను ఎదుర్కొంటూనే భారతీయుల హక్కుల కోసం పోరాడారు. 1915లో భారత్‌కు తిరిగి వచ్చేసరికి ఆయన ఒక అనుభవజ్ఞుడైన ప్రజా నాయకుడిగా ఎదిగారు.
భారత్‌కు తిరిగి వచ్చాక.. ప్రజల మధ్యకు
1915 జనవరి 9న గాంధీజీ భారత్‌కు తిరిగి వచ్చారు. గోపాలకృష్ణ గోఖలే సూచన మేరకు దేశాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి కొంతకాలం భారతదేశమంతా పర్యటించారు.
తర్వాత అహ్మదాబాద్ సమీపంలో సత్యాగ్రహ ఆశ్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ప్రజల సమస్యలను స్వయంగా తెలుసుకుంటూ ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించడం ప్రారంభించారు.
చంపారన్ సత్యాగ్రహం.. భారతదేశంలో తొలి ప్రధాన పోరాటం..
1917లో బిహార్‌లోని చంపారన్ ప్రాంతంలోని నీలి పంట రైతుల సమస్యలపై గాంధీజీ పోరాటం ప్రారంభించారు.
రైతుల సమస్యలను తెలుసుకునేందుకు అక్కడికి వెళ్లిన ఆయనను ప్రాంతం విడిచి వెళ్లాలని అధికారులు ఆదేశించారు. అయితే ఆ ఆదేశాన్ని పాటించకుండా రైతుల సమస్యల పరిష్కారం కోసం నిలబడ్డారు. ఈ ఉద్యమం భారతదేశంలో గాంధీజీ నాయకత్వంలోని తొలి ముఖ్యమైన సత్యాగ్రహంగా గుర్తించబడింది.
ఖేడా, అహ్మదాబాద్ ఉద్యమాలు
1918లో గుజరాత్‌లోని ఖేడా రైతుల సమస్యలపై గాంధీజీ సత్యాగ్రహం చేపట్టారు. అదే సమయంలో అహ్మదాబాద్ మిల్లు కార్మికుల సమస్యలపై కూడా ఆయన ఉద్యమానికి మద్దతు ఇచ్చారు.
ఈ ఉద్యమాల ద్వారా రైతులు, కార్మికులు వంటి సాధారణ ప్రజల సమస్యలను జాతీయ ఉద్యమంతో అనుసంధానించడంలో గాంధీజీ పాత్ర పెరిగింది.
సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం
జలియన్‌వాలా బాగ్ ఘటన అనంతరం దేశంలో బ్రిటిష్ పాలనపై వ్యతిరేకత మరింత పెరిగింది.
1920లో గాంధీజీ నాయకత్వంలో సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. బ్రిటిష్ పాలనకు సహకరించకుండా ప్రజలు ప్రభుత్వ సంస్థలు, విద్యాసంస్థలు, విదేశీ వస్తువులను బహిష్కరించాలని పిలుపునిచ్చారు.
అయితే 1922లో చౌరీచౌరా ఘటనలో హింస చోటుచేసుకోవడంతో గాంధీజీ సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమాన్ని ఉపసంహరించుకున్నారు. అహింస తన ఉద్యమానికి ప్రాథమిక సూత్రమని ఆయన ఈ నిర్ణయం ద్వారా స్పష్టం చేశారు.
ఉప్పు సత్యాగ్రహం.. దండి యాత్ర
1930లో బ్రిటిష్ ఉప్పు చట్టానికి వ్యతిరేకంగా గాంధీజీ చారిత్రక దండి యాత్ర చేపట్టారు.
మార్చి 12, 1930న సబర్మతి ఆశ్రమం నుంచి 78 మంది సహచరులతో ప్రారంభమైన ఈ యాత్ర సుమారు 240 మైళ్ల దూరం ప్రయాణించి దండి చేరుకుంది. ఏప్రిల్ 6న అక్కడ సముద్రపు నీటి నుంచి ఉప్పు తయారు చేసి బ్రిటిష్ ఉప్పు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించారు.
ఈ ఉద్యమం దేశవ్యాప్తంగా పౌర అవిధేయత ఉద్యమానికి ఊపునిచ్చింది.
జైలు జీవితం.. నిరాహార దీక్షలు.. త్యాగాలు
స్వాతంత్ర్య ఉద్యమంలో గాంధీజీ అనేకసార్లు అరెస్టయ్యారు. జైలు శిక్షలు అనుభవించారు. తన సిద్ధాంతాల కోసం నిరాహార దీక్షలు చేపట్టారు.
హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత, అంటరానితనం నిర్మూలన, గ్రామీణాభివృద్ధి, ఖాదీ, స్వదేశీ వంటి అంశాలపై కూడా ఆయన విస్తృతంగా పనిచేశారు.
గాంధీజీకి స్వాతంత్ర్యం అంటే కేవలం బ్రిటిష్ పాలన నుంచి విముక్తి మాత్రమే కాదు.. సమాజంలోని అసమానతలు, వివక్ష, పేదరికం వంటి సమస్యల నుంచి కూడా ప్రజలకు విముక్తి లభించాలనే ఆలోచన ఆయన కార్యక్రమాల్లో కనిపించింది.
క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం.. “భారత్ విడిచి వెళ్లండి”
1942లో రెండో ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటం మరో కీలక దశకు చేరుకుంది.
ఆగస్టు 8, 1942న బొంబాయిలో జరిగిన అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ సమావేశంలో క్విట్ ఇండియా తీర్మానం ఆమోదించబడింది. బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్త ఉద్యమానికి గాంధీజీ నాయకత్వం వహించారు.
ఆగస్టు 9న గాంధీజీ అరెస్టయ్యారు. అయినప్పటికీ క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది.
స్వాతంత్ర్యం వచ్చినా.. శాంతి కోసం చివరి వరకు పోరాటం
1947లో భారత్ స్వాతంత్ర్యం పొందింది. అయితే దేశ విభజనతో పాటు చోటుచేసుకున్న మతపరమైన ఉద్రిక్తతలు గాంధీజీని తీవ్రంగా కలచివేశాయి.
హిందూ-ముస్లిం ఐక్యత, శాంతి కోసం ఆయన వివిధ ప్రాంతాల్లో పర్యటించారు. ప్రజల మధ్య సామరస్యాన్ని నెలకొల్పేందుకు చివరి వరకు ప్రయత్నించారు.
చివరి రోజు...
1948 జనవరి 30న న్యూఢిల్లీలో ప్రార్థనా సమావేశానికి వెళ్తున్న సమయంలో గాంధీజీ హత్యకు గురయ్యారు. ఆయన మరణం దేశాన్ని తీవ్ర విషాదంలోకి నెట్టింది.
గాంధీజీ జీవితం మనకు చెప్పేది ఏమిటి?
గాంధీజీ జీవితాన్ని కేవలం స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ చరిత్రగా చూస్తే ఆయన ప్రయాణంలోని ఒక భాగం మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
ఒక సాధారణ కుటుంబంలో పుట్టిన బాలుడు.. తల్లిదండ్రుల విలువలు, జీవిత అనుభవాలు, విద్య, దక్షిణాఫ్రికాలో ఎదురైన వివక్ష, భారతదేశంలోని ప్రజల సమస్యలు.. ఇలా ఎన్నో అనుభవాల ద్వారా తన ఆలోచనా విధానాన్ని నిర్మించుకున్నాడు.
సత్యం కోసం నిలబడటం, అహింసను మార్గంగా ఎంచుకోవడం, సాధారణ ప్రజలను ఉద్యమంలో భాగస్వాములను చేయడం, తన నమ్మకాల కోసం జైలు శిక్షలను కూడా స్వీకరించడం.. గాంధీజీ జీవితంలోని ముఖ్యమైన అధ్యాయాలు.
గాంధీ జయంతి సందర్భంగా ఆయనను స్మరించుకోవడం అంటే కేవలం చిత్రపటానికి పూలమాల వేయడం కాదు. ఆయన జీవితంలోని విలువలు, ఆలోచనలు, పోరాటాలను తెలుసుకుని.. మన సమాజంలో మన బాధ్యత ఏమిటో ఆలోచించడం కూడా.
అందుకే గాంధీజీ జీవితం నేటికీ చరిత్ర పుస్తకాల్లో మాత్రమే కాదు.. సత్యం, అహింస, సామాజిక బాధ్యత గురించి చర్చించే ప్రతి సందర్భంలోనూ ప్రస్తావనకు వస్తూనే ఉంటుంది.
– అద్వైత అక్షరం
ప్రతి అక్షరం ప్రజా చైతన్యం
